Naar de inhoud
PRE-TEC exoskeletten

Gids heffen, tillen en rug

Exoskelet voor tillen: de rug ontlasten bij zwaar werk

Heffen, tillen, bukken en weer rechtkomen belasten vooral de onderrug. Een exoskelet voor tillen neemt een deel van die belasting over, of het nu gaat om zwaar tillen in de logistiek, op de werf of in de productie. Welk type past, hangt sterk af van het gewicht, de herhaling en de werkomgeving. PRE-TEC levert uitsluitend aan bedrijven en organisaties in België.

Portretfoto van Joost GeuzendamGeschreven doorJoost Geuzendam
Gepubliceerd
Laatst bijgewerkt
Leestijd
10 minuten
Stratenmaker met IX Back Air tilt bij zonsondergang
Een rugexoskelet ondersteunt bij bukken en tillen.

In het kort

Een exoskelet voor tillen ondersteunt de onderrug bij bukken, tillen en weer rechtkomen. Actieve modellen zoals de IX BACK VOLTON gebruiken een motor en zijn bedoeld voor zwaar en vaak herhaald tilwerk. Passieve modellen zoals de IX BACK AIR en Darwing Back werken met veerkracht, en soft exosuits zoals de CX SOFT BACK zijn licht en flexibel en vooral voor veel staan en draaien, met alleen af en toe bukken of tillen. Afhankelijk van taak en model daalt de piekbelasting op de rug met tot 40%.

Actief, passief en soft
3 typesActief, passief en soft
Ondersteuning IX BACK VOLTON
Tot 17 kgOndersteuning IX BACK VOLTON
Minder piekbelasting op de rug, indicatief
tot 40%Minder piekbelasting op de rug, indicatief
Internationale NIOSH-richtwaarde onder ideale omstandigheden
23 kgInternationale NIOSH-richtwaarde onder ideale omstandigheden

Wat doet een exoskelet voor tillen?

Bij tillen vanaf de grond buigt u voorover. De rugstrekkers moeten dan niet alleen de last, maar ook het gewicht van uw eigen bovenlichaam omhoog brengen. Hoe verder de last van het lichaam af is, hoe groter de belasting op de onderrug. Herhaalt u dat honderden keren per shift, dan stapelt de vermoeidheid zich op.

Een rugexoskelet levert een tegenkracht bij het voorover buigen. Bij passieve modellen bouwt een veer of elastisch element spanning op als u bukt; die spanning helpt u weer omhoog. Bij een actief exoskelet levert een motor die kracht, afgestemd op de beweging. Soft exosuits gebruiken elastische banden in een textielen pak. Het resultaat is in alle gevallen dat de rugspieren minder hoeven te leveren.

Een rugexoskelet neemt de last niet over en maakt een doos niet lichter. Het verlaagt de belasting op de onderrug tijdens het bukken en rechtkomen. Volgens studies en fabrikanten daalt de piekbelasting op de rug, afhankelijk van taak en model, met tot 40%. Het effect is het grootst bij herhaald tillen vanaf lage hoogte en bij langdurig voorovergebogen werken; bij tillen op heup- of borsthoogte is de winst kleiner.

Lees voor de basis eerst wat een exoskelet is, of bekijk meteen alle rugmodellen.

Actief, passief of soft: welk rugexoskelet past bij u?

De drie types verschillen in kracht, gewicht en prijs. Er is geen beste type; er is wel een type dat het best past bij uw tilwerk. Stel bij de keuze drie vragen: hoe zwaar zijn de lasten, hoe vaak wordt er per shift getild, en hoeveel stappen, klimmen en wisselen medewerkers tussen taken? Hoe zwaarder en vaker het tilwerk, hoe sneller een actief model loont. Hoe afwisselender het werk, hoe eerder een licht passief of soft model de voorkeur krijgt.

TypeWerkingSterk inAandachtspuntIndicatieve prijs excl. btw
ActiefMotor en batterijZware lasten, hoge herhalingHoger gewicht, batterij opladencirca € 6.000–15.000
PassiefVeren of elastiek in een frameBukken en middelzwaar tillen, volledige shiftMinder kracht dan actiefcirca € 1.500–6.000
SoftElastische banden in textielWisselende houdingen, onder kledijLagere ondersteuningcirca € 300–1.500

Welke rugexoskeletten levert PRE-TEC?

Wij werken met een beperkt aantal modellen die wij zelf in de praktijk hebben getest. Per model de belangrijkste kenmerken:

  • IX BACK VOLTON (actief): een motor ondersteunt de onderrug bij tillen en weer rechtkomen, met tot 17 kg ondersteuning. Weegt 5,7 kg, batterij tot 6 uur op het Bosch AmpShare 18V-systeem.
  • IX BACK AIR (passief): weegt minder dan 3 kg, ontlast tot 15 kg en heeft geen batterij nodig. Geschikt voor een volledige shift met veel bukken.
  • Darwing Back (passief): ondersteunt de onderrug bij bukken en tillen; wij zetten hem onder meer in de zorg en de logistiek in.
  • CX SOFT BACK (soft): zachte, flexibele rugondersteuning zonder hard frame, comfortabel onder of over de werkkledij. Vooral voor veel staan en draaien, met alleen af en toe bukken of tillen.
  • Hunic SoftExo Carry (soft): helpt bij heffen en dragen van lasten, licht en snel aan te trekken, voor veel sleurwerk.

Welk exoskelet kiest u per tilsituatie?

Onderstaande keuzetabel is gebaseerd op wat wij op testdagen en bij metingen van werkposten zien. Gebruik ze als vertrekpunt; de definitieve keuze maakt u na een test met uw eigen medewerkers.

TilsituatieVoorbeeldEerste keuzeAlternatief
Zwaar en vaak tillen vanaf de grondZakken, bakken, bouwmaterialenIX BACK VOLTONIX BACK AIR
Laden en lossen, orderpickingDozen van pallet naar rolcontainerIX BACK VOLTONIX BACK AIR
Langdurig voorovergebogen werkenSorteren, wapening vlechtenIX BACK AIRDarwing Back
Middelzwaar tillen met hoge herhalingProductielijn, inpakkenIX BACK AIRDarwing Back
Zorgtaken met bukken en draaienVerzorgen, bed opmakenDarwing BackCX SOFT BACK (bij vooral staan en draaien)
Veel staan en draaien, af en toe bukken of tillenSchoonmaak, serviceCX SOFT BACKDarwing Back
Dragen over korte afstandenBakken, materialen dragenHunic SoftExo CarryIX BACK AIR

Combineert een medewerker zwaar tillen met veel stappen of klimmen? Dan weegt het gewicht van het systeem zwaarder door. Laat in dat geval een actief en een passief model naast elkaar testen.

Exoskelet voor zwaar tillen in logistiek, bouw en productie

In de logistiek gaat het vaak om hoge aantallen: dozen van een pallet naar een rolcontainer, laden en lossen van opleggers, orderpicking op lage locaties. Het gewicht per doos wisselt, maar het aantal tilbewegingen per shift loopt op tot honderden. Daar zien wij de grootste winst van een actief exoskelet zoals de IX BACK VOLTON, omdat de motor net bij snel en vaak rechtkomen helpt. De batterij werkt op het Bosch AmpShare 18V-systeem, wat handig is als er al ander gereedschap op dat platform aanwezig is.

In de bouwsector is het tilwerk onregelmatiger: zakken cement en pleister, stenen, wapening, ramen en gipsplaten. Metsers, plafonneerders en andere vaklui op de werf stappen daarnaast veel, klimmen op stellingen en werken in wisselende houdingen. Een licht passief model zoals de IX BACK AIR past daar vaak beter dan een zwaarder actief systeem. In de productie gaat het meestal om middelzwaar tilwerk met hoge herhaling aan een lijn of werkpost; daar zijn passieve en soft systemen populair omdat ze een volledige shift comfortabel blijven.

In de zorg, schoonmaak en dienstverlening is het tillen lichter, maar het bukken en draaien des te meer. Daar kiezen organisaties vaak voor de Darwing Back, of voor de CX SOFT BACK als het werk vooral uit staan en draaien bestaat, met alleen af en toe bukken of tillen.

Hoeveel kilo mag u tillen, ook met een exoskelet?

De Belgische wetgeving legt geen vast maximaal tilgewicht op. Wel verplichten de Welzijnswet en Codex Boek VIII Titel 3 over het manueel hanteren van lasten werkgevers om via een risicoanalyse de risico’s van heffen en tillen te beoordelen en te beperken, bij voorkeur door het manueel hanteren te vermijden of te verminderen. Internationaal wordt vaak de NIOSH-tilvergelijking gebruikt, met 23 kg als richtwaarde onder ideale omstandigheden. Voor zwangere en jonge werknemers gelden bijzondere beschermingsmaatregelen.

Belangrijk: een exoskelet verhoogt die grenzen niet. Het verlaagt de belasting op de rug bij een gegeven last, maar de last blijft even zwaar voor handen, armen en knieën. Gebruik een exoskelet dus om binnen de grenzen van uw risicoanalyse veiliger en minder vermoeiend te werken, niet om zwaarder te gaan tillen.

Helpt een rugexoskelet tegen rugpijn door tillen?

Een rugexoskelet is bedoeld om overbelasting te helpen voorkomen. Volgens EU-OSHA behoren spier- en skeletaandoeningen, waaronder rugpijn, tot de meest voorkomende werkgerelateerde gezondheidsproblemen in Europa. Minder piekbelasting en minder vermoeidheid op het einde van de shift dragen bij aan preventie. Vooral de combinatie van zware lasten, voorovergebogen houding en hoge herhaling verhoogt het risico; precies daar levert een exoskelet het meeste op.

Een exoskelet is geen medisch hulpmiddel. Heeft een medewerker al rugklachten, laat de arbeidsgeneesheer of kinesitherapeut dan beoordelen of een exoskelet past. In de praktijk zien wij dat een exoskelet in een re-integratietraject soms helpt om taken sneller weer op te nemen, maar dat is maatwerk.

Eerst de bron aanpakken: waar past een exoskelet in uw aanpak?

De algemene preventiebeginselen uit de Welzijnswet leggen een volgorde vast: eerst maatregelen aan de bron, dan collectieve maatregelen, dan individuele maatregelen en tot slot persoonlijke beschermingsmiddelen. Een exoskelet is een individuele maatregel. Wij zijn daar eerlijk over: als een tillift, kantelaar, transportband of andere werkhoogte het probleem kan wegnemen, gaat dat voor.

In veel situaties blijft er na bronmaatregelen toch tilwerk over: wisselende locaties, onregelmatige lasten of ruimtes waar geen hulpmiddel past. Daar maakt een exoskelet het verschil. Met een meting van de werkpost brengen wij in kaart welke taken het zwaarst zijn en waar een exoskelet het meeste oplevert, als input voor de risicoanalyse van uw preventieadviseur. Met het meetsysteem AIRGO XP maken wij houding en beweging objectief zichtbaar, zodat u ook na de invoering kunt aantonen wat het effect is.

Wat merken medewerkers van een rugexoskelet in de praktijk?

De eerste reactie op een testdag is vaak verrassing: het systeem voelt lichter dan verwacht, omdat het gewicht via de heupen wordt gedragen. Het tweede moment komt na een paar uur. Medewerkers merken dan dat ze minder vermoeid zijn in de onderrug en dat bukken minder moeite kost. Bij actieve systemen voelen gebruikers de ondersteuning meteen; bij passieve systemen is de ondersteuning subtieler en wordt het effect vooral op het einde van de shift duidelijk.

Er zijn ook aandachtspunten. Een exoskelet vraagt een korte gewenningsperiode, meestal enkele dagen. Niet elk model past bij elke lichaamsbouw, en bij veel trappen lopen of met de bestelwagen rijden tussen locaties moet het systeem snel aan en uit kunnen. Wij raden daarom altijd aan om meerdere medewerkers met verschillende lengtes en postuur te laten testen, en om na enkele weken te evalueren wie het systeem echt dagelijks draagt.

  • Minder vermoeidheid in de onderrug op het einde van de shift.
  • Gewenning in enkele dagen; het eerste uur voelt vaak onwennig.
  • De draagbereidheid stijgt als medewerkers zelf hebben meegekozen.
  • Een goede afstelling per persoon is bepalend voor comfort en effect.

Hoe test en implementeert u een exoskelet voor tillen?

  1. 1Meting van de tiltaken op de werkpost, eventueel met sensoren (vanaf € 695, excl. btw).
  2. 2Test op locatie of testdag met 3 tot 8 medewerkers, een halve tot volledige dag.
  3. 3Experience Pakket: 4 weken werken met 2 tot 3 modellen naast elkaar.
  4. 4Aankoopbeslissing op basis van de test en de ervaringen uit het Experience Pakket.
  5. 5Opleiding in gebruik, afstelling en goede tiltechniek (vanaf € 495, excl. btw).
  6. 6Evaluatie en nazorg via Care, Care+ of Trade-In.

Combineer de invoering van een rugexoskelet met tiltraining. Een exoskelet werkt het best als medewerkers ook dicht bij de last blijven en draaien met de voeten in plaats van met de romp.

Bronnen

  1. 1.FOD Werkgelegenheid – Codex Boek VIII Titel 3, manueel hanteren van lasten
  2. 2.NIOSH lifting equation
  3. 3.BeSWIC – Kenniscentrum welzijn op het werk
  4. 4.Buildwise – Een exoskelet om de rug te ontlasten
  5. 5.EU-OSHA – Spier- en skeletaandoeningen

FAQ

Vragen over exoskelet voor tillen

Korte antwoorden voor werkgevers, preventieadviseurs en HR.

Dat hangt af van het tilwerk. Voor zware lasten met hoge herhaling is een actief exoskelet zoals de IX BACK VOLTON het meest geschikt. Voor veel bukken en middelzwaar tillen gedurende een volledige shift kiezen bedrijven vaak een passief model zoals de IX BACK AIR. Bij veel staan en draaien, met alleen af en toe bukken of tillen, past een soft exosuit zoals de CX SOFT BACK. Een test op de eigen werkvloer geeft de doorslag.

Nee. Een exoskelet verlaagt de belasting op de onderrug, maar de last blijft even zwaar voor handen, armen en knieën. De Belgische wetgeving legt geen vast maximumgewicht op; uw risicoanalyse en internationale richtlijnen zoals de NIOSH-tilvergelijking (23 kg onder ideale omstandigheden) blijven het uitgangspunt. Gebruik een exoskelet om binnen die grenzen minder vermoeid en veiliger te werken.

Een actief rugexoskelet gebruikt een motor en batterij om kracht te leveren, wat meer ondersteuning geeft bij zware en snelle tilbewegingen. Een passief exoskelet werkt met veren of elastiek, is lichter, heeft geen batterij en is goedkoper. Actief past vooral bij zwaar logistiek werk of werk op de werf; passief bij langdurig bukken en middelzwaar tilwerk.

Dat verschilt per type. De passieve IX BACK AIR weegt minder dan 3 kg en de actieve IX BACK VOLTON 5,7 kg inclusief motor. Soft exosuits zoals de CX SOFT BACK zijn nog lichter. Het gewicht wordt grotendeels via de heupen gedragen, waardoor medewerkers het in de praktijk minder voelen dan het getal doet vermoeden.

Nee, de Welzijnswet en de Codex over het welzijn op het werk verplichten geen exoskelet. Wel moet de werkgever heffen en tillen beoordelen in de risicoanalyse en de risico’s beperken volgens de algemene preventiebeginselen. Een exoskelet is een individuele maatregel die u inzet nadat u bronmaatregelen hebt bekeken. Stelt de werkgever een exoskelet ter beschikking, dan moet de werknemer dat hulpmiddel correct gebruiken.

Ja. Met het Experience Pakket werkt u 4 weken met 2 tot 3 modellen, met een startdag, een tussentijdse check en een eindevaluatie. Wilt u eerst kort proberen, dan is een test op locatie mogelijk. Zo weet u voordat u investeert welk model uw medewerkers echt dragen.

Zelf ervaren

Ontdek welk rugexoskelet past bij uw tilwerk

Wij komen met een actief, passief en soft model langs, zodat uw medewerkers ze bij hun eigen tiltaken kunnen vergelijken.