Naar de inhoud
PRE-TEC exoskeletten

Duurzame inzetbaarheid · Duurzame inzetbaarheid · Training

Training fysieke belasting: zo kiest u een opleiding die werkt

Veel werkgevers boeken een training fysieke belasting omdat het in de risicoanalyse staat of omdat het absenteïsme oploopt. Het resultaat valt dan soms tegen: medewerkers vinden de theorie gekend en na een paar weken werkt iedereen weer zoals vroeger. Dat ligt zelden aan de medewerkers, maar vaak aan de vorm van de opleiding. In dit artikel leest u wat de wet vraagt, wat een goede training bevat, welke vormen er zijn en hoe u een aanbieder kiest die echt iets verandert op de werkvloer.

Portretfoto van Joost GeuzendamGeschreven doorJoost Geuzendam
Gepubliceerd
Laatst bijgewerkt
Leestijd
9 minuten
Instructeur demonstreert een tiltechniek aan een groep medewerkers op de werkvloer
Een praktijktraining op de eigen werkvloer blijft beter hangen dan theorie.

In het kort

Een training fysieke belasting leert medewerkers hoe zij heffen, tillen, dragen, duwen, trekken en belastende houdingen zo uitvoeren dat rug, schouders en knieën niet overbelast raken. Volgens de Welzijnswet en de Codex over het welzijn op het werk moet de werkgever medewerkers informeren en opleiden over de risico’s van hun werk; Boek VIII, Titel 3 vraagt dat specifiek voor het manueel hanteren van lasten. Een goede training is praktisch, vindt bij voorkeur op de eigen werkvloer plaats met eigen lasten en taken, sluit aan op de risicoanalyse en wordt periodiek herhaald.

Codex: informatie en opleiding over het manueel hanteren van lasten
Boek VIIICodex: informatie en opleiding over het manueel hanteren van lasten
deelnemers per groep bij de PRE-TEC training, zodat iedereen oefent
maximaal 8deelnemers per groep bij de PRE-TEC training, zodat iedereen oefent
praktijktraining op uw eigen locatie
een dagdeelpraktijktraining op uw eigen locatie
medewerkers getraind door PRE-TEC
1.000+medewerkers getraind door PRE-TEC

Wat is een training fysieke belasting?

Een training fysieke belasting is een praktische opleiding waarin medewerkers leren hoe zij de belasting op hun lichaam tijdens het werk beperken. Het onderwerp is breder dan alleen heffen en tillen: ook dragen, duwen en trekken, bukken, knielen, werken boven schouderhoogte, repetitieve bewegingen en het verdelen van belasting over de dag komen aan bod. In de praktijk worden ook de termen opleiding heffen en tillen, rugschool, training ergonomie en workshop tillen gebruikt.

Het doel is niet alleen kennis overdragen, maar gedrag veranderen. Een medewerker die weet hoe hij moet tillen, maar het in de drukte van de dag anders doet, heeft weinig aan een attest. Daarom is de vorm van de training minstens zo belangrijk als de inhoud.

Is een opleiding fysieke belasting wettelijk verplicht?

Een specifieke cursus met een vaste vorm is niet voorgeschreven, maar informatie en opleiding wel. De Welzijnswet en de Codex over het welzijn op het werk bepalen dat de werkgever medewerkers voldoende informeert over de risico’s van hun werk en de preventiemaatregelen die daartegen genomen zijn, en dat zij een aangepaste opleiding krijgen. Boek VIII, Titel 3 van de Codex vraagt daarnaast specifiek om informatie en opleiding over het correct manueel hanteren van lasten en de risico’s als dat niet correct gebeurt.

Een training fysieke belasting is een praktische manier om aan die verplichting te voldoen. Belangrijk is dat de opleiding aansluit op de risico’s uit uw risicoanalyse, dat medewerkers ze begrijpen en dat u kunt aantonen wie wanneer opgeleid werd. Een algemene presentatie zonder koppeling aan het eigen werk voldoet daar in de praktijk slecht aan.

Ook medewerkers hebben verplichtingen. Volgens artikel 6 van de Welzijnswet moeten zij de gegeven instructies opvolgen en de ter beschikking gestelde hulpmiddelen correct gebruiken. Een training maakt die verwachting expliciet.

Dit artikel is bedoeld als praktische uitleg en is geen juridisch advies. Raadpleeg voor uw specifieke situatie uw interne preventieadviseur of uw externe dienst voor preventie en bescherming op het werk.

Wat hoort er in een goede training fysieke belasting?

Een goede training is afgestemd op de taken die medewerkers echt uitvoeren. Een magazijnmedewerker heeft andere knelpunten dan een technieker, een zorgkundige of een straatwerker. Toch zijn er onderdelen die in elke goede training terugkomen:

  • Korte, begrijpelijke uitleg over hoe belasting op rug, schouders en knieën ontstaat, zonder lange presentaties.
  • De belangrijkste risicofactoren: gewicht, afstand tot het lichaam, hoogte, draaien, frequentie en duur.
  • Oefenen met de eigen lasten, het eigen gereedschap en in de eigen werkruimte.
  • Duwen en trekken van karren, transpalletten, paletten en rolcontainers, niet alleen tillen.
  • Werken boven schouderhoogte, op de knieën en in krappe ruimtes.
  • Het correcte gebruik van de hulpmiddelen die al aanwezig zijn, en eventueel exoskeletten.
  • Belasting verdelen over de dag, afwisselen en herstel inbouwen.
  • Afspraken over samen tillen, hulp vragen en het melden van knelpunten.

Welke vormen van training ergonomie zijn er?

Training fysieke belasting wordt in verschillende vormen aangeboden. Elke vorm heeft een eigen plaats. Vaak werkt een combinatie het best: een praktijktraining als basis, aangevuld met korte toolboxen en eventueel e-learning voor de theorie.

VormWat houdt het in?Sterk inMinder sterk in
Klassikale opleidingTheorie en oefeningen in een opleidingslokaalKennis overdragen aan een grotere groepVertaling naar de eigen werkpost; wordt snel vergeten
Training op de werkvloerOefenen met eigen lasten en taken op de eigen werkpostGedragsverandering en direct toepasbare oplossingenVraagt organisatie en tijd van het team op de werkvloer
Workshop tillenKorte, interactieve sessie rond een thema, zoals tillen of duwenBewustwording en betrokkenheidTe kort om nieuwe gewoonten echt in te slijpen
ToolboxmeetingKorte bespreking van 10 tot 15 minuten op of bij de werkpostRegelmatig opfrissen en knelpunten ophalenGeen ruimte voor uitgebreid oefenen
E-learningOnline modules met theorie en vragenFlexibel, makkelijk aantoonbaar, goed voor basiskennisGeen oefening en geen persoonlijke feedback

Gebruik e-learning en klassikale theorie als aanvulling, niet als vervanging van oefenen. Tiltechniek leert u niet van een scherm.

Waarom werkt een training op de werkvloer beter?

In onze ervaring is de grootste valkuil van een opleiding fysieke belasting dat ze losstaat van het echte werk. In een opleidingslokaal is er ruimte, staat de last op een handige plaats en is er geen tijdsdruk. Op de werkvloer is dat anders: de last staat te ver weg, de bestelwagen is vol en de planning is krap. Wie alleen in ideale omstandigheden oefent, weet niet wat hij moet doen als die omstandigheden ontbreken.

Op de eigen werkvloer oefenen medewerkers met hun eigen lasten, in hun eigen ruimte en met hun eigen collega’s. Ze ontdekken zelf welke kleine aanpassingen verschil maken, zoals een palet hoger zetten of de volgorde van het werk veranderen. Bovendien ziet de trainer direct waar de werkpost zelf beter kan. Die observaties zijn waardevol voor de risicoanalyse en het jaaractieplan.

  • Directe vertaling naar het eigen werk, zonder tussenstap.
  • Oefenen in de echte, vaak niet ideale omstandigheden.
  • Persoonlijke feedback op de manier waarop iemand werkt.
  • Signalen over de werkpost die u kunt meenemen in maatregelen.
  • Meer draagvlak, omdat oplossingen samen met het team gevonden worden.

Hoe meet u het effect van een training fysieke belasting?

Een training is een investering, en u wilt weten of ze werkt. Tevredenheid van deelnemers zegt daar weinig over. Beter is het om te kijken naar gedrag en belasting op de werkvloer. Met sensoren op het lichaam meet u hoe vaak en hoe lang medewerkers bukken, draaien of boven het hoofd werken. Een meting vóór de training toont waar de grootste winst zit; een meting enkele weken erna toont of het gedrag effectief veranderd is.

Een meetsysteem zoals de AIRGO XP combineert een mobiele sensor met een app die houding en beweging in kaart brengt en daar ergonomische trainingsprogramma’s aan koppelt. In een ergonomische werkpostanalyse gebruiken wij sensormetingen om de training te richten op de taken die het zwaarst zijn. Medewerkers zijn vaak verrast door hun eigen cijfers, en juist dat maakt ze ontvankelijk voor een andere werkwijze.

  • Nulmeting: welke taken en houdingen geven de meeste belasting?
  • Training gericht op die taken, met de meetresultaten als gespreksstof.
  • Nameting na enkele weken: is de belasting afgenomen?
  • Aanvullend: signalen van medewerkers, absenteïsmecijfers en gebruik van hulpmiddelen over langere tijd.

Hoe kiest u een aanbieder voor een opleiding heffen en tillen of ergonomie?

Het aanbod aan trainingen fysieke belasting is groot en wisselend van kwaliteit. Met deze checklist beoordeelt u of een aanbieder past bij uw organisatie:

  1. 1Begint de aanbieder met een intake over uw taken, klachten en de risicoanalyse, of levert hij een standaardprogramma?
  2. 2Vindt de training plaats op uw eigen werkvloer, met uw eigen lasten en situaties?
  3. 3Is de groep klein genoeg om iedereen te laten oefenen en persoonlijke feedback te geven?
  4. 4Heeft de trainer ervaring in uw sector en kent hij de typische knelpunten?
  5. 5Komen naast tillen ook duwen, trekken, bovenhands werk en knielen aan bod, als dat bij uw werk hoort?
  6. 6Kijkt de trainer ook naar de werkpost en geeft hij advies over maatregelen aan de bron?
  7. 7Is er aandacht voor opvolging, zoals een instructiekaart, afspraken met leidinggevenden en interne aanspreekpunten?
  8. 8Kan het effect gemeten worden, bijvoorbeeld met een nul- en nameting?
  9. 9Ontvangt u een registratie van deelnemers, zodat u de opleiding kunt aantonen?

Hoe vaak herhaalt u een training fysieke belasting?

De wet noemt geen vaste frequentie, maar informatie en opleiding moeten doeltreffend blijven en zo nodig herhaald worden. Gewoonten zakken weg, nieuwe medewerkers komen binnen en werkwijzen veranderen. In de praktijk zien wij dat een eenmalige training zonder vervolg na enkele maanden weinig zichtbaar effect meer heeft. Een vast ritme helpt om het onderwerp levend te houden.

MomentAanbevolen vorm
Bij indiensttredingInstructie op de werkvloer als onderdeel van het onthaal van nieuwe medewerkers
Bij nieuwe taken, hulpmiddelen of exoskelettenGerichte praktijkinstructie voordat het werk start
Een paar keer per jaarToolboxmeeting over een specifiek onderwerp, zoals duwen en trekken of bovenhands werk
Indicatief elke één tot twee jaarOpfristraining op de werkvloer voor het hele team
Na incidenten of nieuwe klachtenBespreking en gerichte instructie, eventueel met een meting

Wat houdt de training fysieke belasting van PRE-TEC in?

PRE-TEC geeft de training op uw eigen locatie in België of Nederland, in groepen van maximaal 8 medewerkers, meestal in een dagdeel. Medewerkers oefenen met hun eigen materialen en taken. Werkt uw team met exoskeletten, dan leren zij daarnaast het correct aantrekken, afstellen en onderhouden. De training is ook los te boeken, met of zonder exoskeletten.

  1. 1Intake: we bespreken de taken, de klachten en het niveau van de groep, en kijken vooraf op de werkvloer.
  2. 2Korte theorie: waarom belasting ontstaat en hoe u die verlaagt, zonder lange presentaties.
  3. 3Praktijk op de werkvloer: oefenen met eigen lasten en situaties, eventueel met exoskeletten, met persoonlijke feedback.
  4. 4Opvolging: een instructiekaart, afspraken met leidinggevenden en een aanspreekpunt binnen het team.

Wilt u eerst weten welke taken het zwaarst zijn? Combineer de training met een ergonomische werkpostanalyse, zodat de oefeningen precies aansluiten op de knelpunten.

Bronnen

  1. 1.FOD Werkgelegenheid: Welzijnswet en Codex over het welzijn op het werk
  2. 2.FOD Werkgelegenheid: Codex Boek VIII, Titel 3 Manueel hanteren van lasten
  3. 3.BeSWIC: kenniscentrum welzijn op het werk
  4. 4.EU-OSHA: musculoskeletale aandoeningen

FAQ

Vragen over training fysieke belasting

Korte antwoorden voor werkgevers, preventieadviseurs en HR.

Medewerkers leren hoe belasting op rug, schouders en knieën ontstaat en hoe zij die beperken bij heffen, tillen, dragen, duwen, trekken, bukken, knielen en bovenhands werk. Ze oefenen bij voorkeur met eigen lasten en taken, leren hulpmiddelen correct te gebruiken en maken afspraken over samen tillen en het verdelen van belasting.

Een specifieke cursus is niet voorgeschreven. De Welzijnswet en de Codex over het welzijn op het werk verplichten de werkgever wel om medewerkers te informeren en op te leiden over de risico’s van hun werk en de maatregelen daartegen. Boek VIII, Titel 3 van de Codex vraagt dit specifiek voor het manueel hanteren van lasten. Een praktische training is een goede manier om daaraan te voldoen.

Een workshop tillen is meestal kort en gericht op bewustwording rond één thema. Een training fysieke belasting is uitgebreider: medewerkers oefenen langer, krijgen persoonlijke feedback en behandelen meerdere vormen van belasting. Voor blijvende gedragsverandering is een praktijktraining op de werkvloer, aangevuld met korte toolboxen, het meest effectief.

Dat verschilt per aanbieder en vorm. Een toolboxmeeting duurt 10 tot 15 minuten, een workshop vaak een uur of twee. De praktijktraining van PRE-TEC duurt meestal een dagdeel, in groepen van maximaal 8 medewerkers.

E-learning is geschikt om basiskennis over te dragen en makkelijk aan te tonen wie de opleiding gevolgd heeft. Voor tiltechniek en werkhouding is het niet voldoende, omdat er geen oefening en geen persoonlijke feedback is. Gebruik e-learning daarom als aanvulling op een praktijktraining.

Ja. Een training fysieke belasting is waardevol voor elk bedrijf met fysiek werk, ook zonder exoskeletten. Bij PRE-TEC is de training los te boeken. Gebruikt uw team wel exoskeletten, dan komt daar een exoskelettraining bij, met aantrekken, afstellen en onderhoud.

Training op locatie

Een training fysieke belasting die op de werkvloer blijft hangen?

Praktisch, in kleine groepen en afgestemd op de eigen taken van uw medewerkers, met of zonder exoskeletten.