Naar de inhoud
PRE-TEC exoskeletten

Voor werkgevers, HR en preventieadviseurs

Werkbaar werk en duurzame inzetbaarheid bij fysiek zwaar werk

Werkbaar werk en duurzame inzetbaarheid draaien om één vraag: kunnen uw werknemers hun job gezond en met plezier blijven doen tot hun pensioen? Bij fysiek zwaar werk begint het antwoord bij de lichamelijke belasting. Op deze pagina leest u wat het betekent, hoe u het meet en welke maatregelen echt werken.

Wat u krijgt

  • Inzicht in de fysieke belasting per taak
  • Maatregelen met meetbare doelen, klaar voor uw jaaractieplan
  • Tiltraining voor bewust en veilig heffen en tillen
  • Exoskeletten waar techniek het verschil maakt
  • Onderbouwing richting directie, CPBW en preventieadviseur
  • Nulmeting en effectmeting met sensoren

In het kort

Werkbaar werk, of duurzame inzetbaarheid, betekent dat werknemers nu en in de toekomst gezond, gemotiveerd en productief kunnen werken. Het rust op vier pijlers: gezondheid en vitaliteit, werkvermogen, ontwikkeling (employability) en motivatie. Bij fysiek zwaar werk is het verlagen van de lichamelijke belasting de stap met het meeste effect. PRE-TEC helpt werkgevers daarbij met ergonomisch werkpostonderzoek, tiltraining en exoskeletten die de piekbelasting op rug en schouders met tot 40% verlagen.

Laatst bijgewerkt:

pijlers: gezondheid, werkvermogen, ontwikkeling en motivatie
4pijlers: gezondheid, werkvermogen, ontwikkeling en motivatie
minder piekbelasting op rug en schouders met een exoskelet
tot 40%minder piekbelasting op rug en schouders met een exoskelet
stappen in een praktische aanpak
6stappen in een praktische aanpak
bedrijven geholpen met fysieke belasting
350+bedrijven geholpen met fysieke belasting

Zo werkt het

  1. 1

    Meten

    Een ergonomisch werkpostonderzoek laat zien welke taken het zwaarst zijn en wie risico loopt.

  2. 2

    Prioriteren

    We kiezen de taken waar een maatregel het meeste oplevert.

  3. 3

    Trainen en ondersteunen

    Tiltraining en, waar nodig, een exoskelet voor taken die niet anders kunnen.

  4. 4

    Evalueren

    Een tweede meting maakt het effect zichtbaar voor directie en team.

Wat is werkbaar werk en duurzame inzetbaarheid?

Duurzame inzetbaarheid is de mate waarin werknemers hun werk nu en in de toekomst kunnen en willen blijven doen. In Vlaanderen spreekt men vaak van werkbaar werk: werk dat niet te belastend is, motiveert, leerkansen biedt en een goede balans met het privéleven geeft.

De betekenis is dus breder dan "niet ziek zijn". Een werknemer is duurzaam inzetbaar als hij lichamelijk en mentaal het werk aankan, gemotiveerd is en vaardigheden heeft die ook over vijf of tien jaar nog nodig zijn. Het is een gedeelde verantwoordelijkheid van werkgever en werknemer.

De 4 pijlers van duurzame inzetbaarheid

In de praktijk wordt duurzame inzetbaarheid meestal opgedeeld in vier pijlers. Ze hangen samen: wie lichamelijke klachten heeft, verliest vaak ook motivatie.

  • Gezondheid en vitaliteit: lichamelijke en mentale fitheid, energie en herstel na het werk.
  • Werkvermogen: de balans tussen wat het werk vraagt en wat iemand aankan. Bij fysiek werk gaat het vooral om heffen en tillen, bukken, duwen, trekken en werken boven schouderhoogte.
  • Ontwikkeling en employability: blijven leren, zodat werknemers mee kunnen met nieuwe technieken en eventueel ander werk kunnen doen.
  • Motivatie en werkplezier: betrokkenheid, inspraak in het eigen werk en waardering.

Waarom werkbaar werk belangrijk is: wat levert het op?

Werknemers werken langer door, de wettelijke pensioenleeftijd stijgt naar 67 jaar vanaf 2030 en in veel sectoren is personeel schaars. Elke ervaren arbeider die uitvalt door rugpijn of schouderpijn is moeilijk te vervangen. Musculoskeletale aandoeningen (MSA) behoren tot de meest voorkomende werkgerelateerde gezondheidsklachten in Europa en zijn een belangrijke oorzaak van langdurige arbeidsongeschiktheid.

OpbrengstVoor de werkgeverVoor de werknemer
Minder absenteïsmeMinder gewaarborgd loon en minder vervangingMinder pijn en vermoeidheid
Langer doorwerkenBehoud van kennis en ervaringGezond het pensioen halen
Hogere productiviteitConstante kwaliteit, ook aan het eind van de dagMeer energie na het werk
Aantrekkelijk werkgeverschapMakkelijker werven en behoudenGevoel van waardering

Aanpak voor werkbaar werk in 6 stappen

Een goede aanpak, verankerd in uw globaal preventieplan en jaaractieplan, voorkomt losse acties zonder effect. Deze zes stappen gebruiken wij bij werkgevers met fysiek zwaar werk:

  1. 1Analyse: breng in kaart welke functies en taken de meeste fysieke belasting geven. Gebruik absenteïsmecijfers, de risicoanalyse en een bevraging van werknemers.
  2. 2Nulmeting: meet de belasting objectief met een ergonomisch werkpostonderzoek met bewegingssensoren.
  3. 3Doelen: stel meetbare doelen, bijvoorbeeld minder tijd in gebogen houding of minder ziekteverzuim door rugpijn.
  4. 4Maatregelen: kies volgens de preventiehiërarchie. Eerst de bron aanpakken (werkpost, hulpmiddelen), daarna organisatorisch (taakrotatie) en individueel (training, exoskeletten). Neem ze op in het jaaractieplan.
  5. 5Invoering: start met een pilootgroep, betrek werknemers, leidinggevenden en de preventieadviseur en wijs interne aanspreekpunten aan.
  6. 6Evaluatie: meet opnieuw, deel de resultaten met het Comité voor Preventie en Bescherming op het Werk (CPBW) en stel het beleid bij.

Werkbaar werk meten en analyseren

Wat u niet meet, kunt u niet verbeteren. Voor duurzame inzetbaarheid combineert u meestal drie bronnen:

  • Bevraging van werknemers: een vragenlijst over gezondheid, werkdruk, motivatie en ontwikkeling. Een bekend instrument is de Work Ability Index (WAI), die het werkvermogen in één score uitdrukt.
  • Organisatiecijfers: absenteïsme, meldingsfrequentie, arbeidsongevallen, verloop en de leeftijdsopbouw per afdeling.
  • Objectieve meting van fysieke belasting: met bewegingssensoren ziet u per taak hoe vaak en hoe lang werknemers buigen, tillen of boven schouderhoogte werken.

Vooral de derde bron ontbreekt vaak. Juist bij fysiek werk geeft die het meest concrete aanknopingspunt voor maatregelen.

Werkbaar werk in de bouw

In de bouw is fysieke belasting de grootste bedreiging voor duurzame inzetbaarheid. Werken boven het hoofd, sjouwen met materiaal, knielen en bukken komen dagelijks voor, bij plafonneerders, dakwerkers, schrijnwerkers en installateurs. Constructiv, het sectorfonds van de Belgische bouw, besteedt veel aandacht aan het verminderen van fysieke belasting en ergonomisch werken.

Effectieve maatregelen zijn mechanische hulpmiddelen, taakrotatie en voor taken die niet anders kunnen een schouder- of rugexoskelet. Een schouderexoskelet zoals de IX SHOULDER AIR ontlast bij plafondmontage, boren boven het hoofd en installatiewerk.

Werkbaar werk in de zorg

In woonzorgcentra, rusthuizen en ziekenhuizen combineren zorgkundigen fysieke belasting, zoals transfers, wassen en bedden opmaken, met mentale belasting. Tilhulpmiddelen zijn er al, maar veel handelingen gebeuren in voorovergebogen houding. Een licht rugexoskelet zoals de Darwing Back ondersteunt juist bij die gebogen houding, zonder de zorgverlener te hinderen.

Werkbaar werk voor oudere werknemers

Oudere werknemers hebben veel ervaring, maar herstellen langzamer van zware belasting. Duurzame inzetbaarheid voor deze groep draait om het verdelen van belasting, voldoende herstel en hulpmiddelen die piekbelasting wegnemen. Let op: begin niet pas bij 55 jaar. Klachten die op latere leeftijd ontstaan, zijn vaak opgebouwd in de jaren daarvoor.

Voorbeelden van werkbaar werk in de praktijk

Onze 6 jaar ervaring in de melkveehouderij, met melkveehouders die hun exoskelet dagelijks dragen, en logistieke teams die het tillen van dozen ondersteunen met een rugexoskelet, laten zien dat technische maatregelen langdurig werken als ze goed zijn ingevoerd.

  • Taakrotatie: zware en lichte taken afwisselen binnen een shift.
  • Tiltraining of rugschool: werknemers leren een betere tiltechniek en leren hulpmiddelen gebruiken.
  • Exoskeletten bij heffen en tillen en werken boven het hoofd, zoals in logistiek, bouw en industrie.
  • Aanpassingen aan de werkpost: werkhoogte verstellen, tilhulpen en kantelaars.
  • Vitaliteitsprogramma’s en gezondheidstoezicht door de arbeidsgeneesheer.
  • Loopbaangesprekken en opleiding voor ander of minder belastend werk.

Budget en steun voor werkbaar werk

In Vlaanderen kunnen kmo’s via de KMO-portefeuille van VLAIO steun krijgen voor opleiding en advies bij erkende dienstverleners. De aankoop van een exoskelet zelf valt daar niet onder. Vraag dus na of een training of advies in aanmerking komt en of de aanbieder erkend is. Daarnaast hebben veel sectoren een sectorfonds, zoals Constructiv in de bouw, met opleidingen en acties rond gezond werken.

Voor investeringen in veiligheid en ergonomie kan de verhoogde investeringsaftrek interessant zijn. Voorwaarden en percentages veranderen regelmatig. Controleer daarom altijd de actuele informatie bij VLAIO, de FOD Financiën of uw boekhouder.

Wij helpen u met een onderbouwing van de maatregelen, zoals een meetrapport en voorstellen voor uw jaaractieplan. Die vragen fondsen en steunmaatregelen vaak.

Training en de rol van exoskeletten

Een exoskelet vervangt geen goede werkpost, maar vult die aan. Het is een individuele maatregel voor taken die niet anders kunnen, zoals tillen in krappe ruimtes of langdurig werken boven het hoofd. In combinatie met een tiltraining leren werknemers bewuster bewegen, ook als ze geen exoskelet dragen.

FAQ

Vragen over werkbaar werk en duurzame inzetbaarheid

Korte antwoorden voor werkgevers, preventieadviseurs en HR.

Het betekent dat werknemers nu en in de toekomst gezond, gemotiveerd en productief kunnen werken, en zich kunnen blijven ontwikkelen. Het is een gedeelde verantwoordelijkheid van werkgever en werknemer.

De vier pijlers zijn gezondheid en vitaliteit, werkvermogen, ontwikkeling (employability) en motivatie of werkplezier.

Minder absenteïsme, langer behoud van ervaren werknemers, een hogere productiviteit en een aantrekkelijker werkgeverschap. Werknemers houden meer energie over en bereiken gezond hun pensioen.

Begin met de risicoanalyse en een nulmeting, stel meetbare doelen, kies maatregelen volgens de preventiehiërarchie, neem ze op in uw jaaractieplan, voer ze in met een pilootgroep en evalueer met een tweede meting.

Combineer een bevraging van werknemers (bijvoorbeeld de Work Ability Index), organisatiecijfers zoals absenteïsme en verloop, en een objectieve meting van de fysieke belasting met bewegingssensoren.

De Codex over het welzijn op het werk verplicht werkgevers om risico’s, ook fysieke belasting, te analyseren en preventiemaatregelen te plannen in een globaal preventieplan en jaaractieplan. Werkbaar werk sluit daar direct op aan.

Kmo’s in Vlaanderen kunnen voor opleiding en advies de KMO-portefeuille van VLAIO aanspreken, mits via een erkende dienstverlener. De aankoop van een exoskelet valt er niet onder. Controleer de actuele voorwaarden bij VLAIO of uw sectorfonds.

Een exoskelet verlaagt de piekbelasting op rug en schouders met tot 40%. Dat vermindert vermoeidheid en het risico op klachten bij taken die niet anders kunnen.

Begin met inzicht: een ergonomisch werkpostonderzoek laat zien welke taken het zwaarst zijn. Daarna kiest u gericht maatregelen en meet u het effect.