Wat is werkbaar werk en duurzame inzetbaarheid?
Duurzame inzetbaarheid is de mate waarin werknemers hun werk nu en in de toekomst kunnen en willen blijven doen. In Vlaanderen spreekt men vaak van werkbaar werk: werk dat niet te belastend is, motiveert, leerkansen biedt en een goede balans met het privéleven geeft.
De betekenis is dus breder dan "niet ziek zijn". Een werknemer is duurzaam inzetbaar als hij lichamelijk en mentaal het werk aankan, gemotiveerd is en vaardigheden heeft die ook over vijf of tien jaar nog nodig zijn. Het is een gedeelde verantwoordelijkheid van werkgever en werknemer.
De 4 pijlers van duurzame inzetbaarheid
In de praktijk wordt duurzame inzetbaarheid meestal opgedeeld in vier pijlers. Ze hangen samen: wie lichamelijke klachten heeft, verliest vaak ook motivatie.
- Gezondheid en vitaliteit: lichamelijke en mentale fitheid, energie en herstel na het werk.
- Werkvermogen: de balans tussen wat het werk vraagt en wat iemand aankan. Bij fysiek werk gaat het vooral om heffen en tillen, bukken, duwen, trekken en werken boven schouderhoogte.
- Ontwikkeling en employability: blijven leren, zodat werknemers mee kunnen met nieuwe technieken en eventueel ander werk kunnen doen.
- Motivatie en werkplezier: betrokkenheid, inspraak in het eigen werk en waardering.
Waarom werkbaar werk belangrijk is: wat levert het op?
Werknemers werken langer door, de wettelijke pensioenleeftijd stijgt naar 67 jaar vanaf 2030 en in veel sectoren is personeel schaars. Elke ervaren arbeider die uitvalt door rugpijn of schouderpijn is moeilijk te vervangen. Musculoskeletale aandoeningen (MSA) behoren tot de meest voorkomende werkgerelateerde gezondheidsklachten in Europa en zijn een belangrijke oorzaak van langdurige arbeidsongeschiktheid.
| Opbrengst | Voor de werkgever | Voor de werknemer |
|---|---|---|
| Minder absenteïsme | Minder gewaarborgd loon en minder vervanging | Minder pijn en vermoeidheid |
| Langer doorwerken | Behoud van kennis en ervaring | Gezond het pensioen halen |
| Hogere productiviteit | Constante kwaliteit, ook aan het eind van de dag | Meer energie na het werk |
| Aantrekkelijk werkgeverschap | Makkelijker werven en behouden | Gevoel van waardering |
Aanpak voor werkbaar werk in 6 stappen
Een goede aanpak, verankerd in uw globaal preventieplan en jaaractieplan, voorkomt losse acties zonder effect. Deze zes stappen gebruiken wij bij werkgevers met fysiek zwaar werk:
- 1Analyse: breng in kaart welke functies en taken de meeste fysieke belasting geven. Gebruik absenteïsmecijfers, de risicoanalyse en een bevraging van werknemers.
- 2Nulmeting: meet de belasting objectief met een ergonomisch werkpostonderzoek met bewegingssensoren.
- 3Doelen: stel meetbare doelen, bijvoorbeeld minder tijd in gebogen houding of minder ziekteverzuim door rugpijn.
- 4Maatregelen: kies volgens de preventiehiërarchie. Eerst de bron aanpakken (werkpost, hulpmiddelen), daarna organisatorisch (taakrotatie) en individueel (training, exoskeletten). Neem ze op in het jaaractieplan.
- 5Invoering: start met een pilootgroep, betrek werknemers, leidinggevenden en de preventieadviseur en wijs interne aanspreekpunten aan.
- 6Evaluatie: meet opnieuw, deel de resultaten met het Comité voor Preventie en Bescherming op het Werk (CPBW) en stel het beleid bij.
Werkbaar werk meten en analyseren
Wat u niet meet, kunt u niet verbeteren. Voor duurzame inzetbaarheid combineert u meestal drie bronnen:
- Bevraging van werknemers: een vragenlijst over gezondheid, werkdruk, motivatie en ontwikkeling. Een bekend instrument is de Work Ability Index (WAI), die het werkvermogen in één score uitdrukt.
- Organisatiecijfers: absenteïsme, meldingsfrequentie, arbeidsongevallen, verloop en de leeftijdsopbouw per afdeling.
- Objectieve meting van fysieke belasting: met bewegingssensoren ziet u per taak hoe vaak en hoe lang werknemers buigen, tillen of boven schouderhoogte werken.
Vooral de derde bron ontbreekt vaak. Juist bij fysiek werk geeft die het meest concrete aanknopingspunt voor maatregelen.
Werkbaar werk in de bouw
In de bouw is fysieke belasting de grootste bedreiging voor duurzame inzetbaarheid. Werken boven het hoofd, sjouwen met materiaal, knielen en bukken komen dagelijks voor, bij plafonneerders, dakwerkers, schrijnwerkers en installateurs. Constructiv, het sectorfonds van de Belgische bouw, besteedt veel aandacht aan het verminderen van fysieke belasting en ergonomisch werken.
Effectieve maatregelen zijn mechanische hulpmiddelen, taakrotatie en voor taken die niet anders kunnen een schouder- of rugexoskelet. Een schouderexoskelet zoals de IX SHOULDER AIR ontlast bij plafondmontage, boren boven het hoofd en installatiewerk.
Werkbaar werk in de zorg
In woonzorgcentra, rusthuizen en ziekenhuizen combineren zorgkundigen fysieke belasting, zoals transfers, wassen en bedden opmaken, met mentale belasting. Tilhulpmiddelen zijn er al, maar veel handelingen gebeuren in voorovergebogen houding. Een licht rugexoskelet zoals de Darwing Back ondersteunt juist bij die gebogen houding, zonder de zorgverlener te hinderen.
Werkbaar werk voor oudere werknemers
Oudere werknemers hebben veel ervaring, maar herstellen langzamer van zware belasting. Duurzame inzetbaarheid voor deze groep draait om het verdelen van belasting, voldoende herstel en hulpmiddelen die piekbelasting wegnemen. Let op: begin niet pas bij 55 jaar. Klachten die op latere leeftijd ontstaan, zijn vaak opgebouwd in de jaren daarvoor.
Voorbeelden van werkbaar werk in de praktijk
Onze 6 jaar ervaring in de melkveehouderij, met melkveehouders die hun exoskelet dagelijks dragen, en logistieke teams die het tillen van dozen ondersteunen met een rugexoskelet, laten zien dat technische maatregelen langdurig werken als ze goed zijn ingevoerd.
- Taakrotatie: zware en lichte taken afwisselen binnen een shift.
- Tiltraining of rugschool: werknemers leren een betere tiltechniek en leren hulpmiddelen gebruiken.
- Exoskeletten bij heffen en tillen en werken boven het hoofd, zoals in logistiek, bouw en industrie.
- Aanpassingen aan de werkpost: werkhoogte verstellen, tilhulpen en kantelaars.
- Vitaliteitsprogramma’s en gezondheidstoezicht door de arbeidsgeneesheer.
- Loopbaangesprekken en opleiding voor ander of minder belastend werk.
Budget en steun voor werkbaar werk
In Vlaanderen kunnen kmo’s via de KMO-portefeuille van VLAIO steun krijgen voor opleiding en advies bij erkende dienstverleners. De aankoop van een exoskelet zelf valt daar niet onder. Vraag dus na of een training of advies in aanmerking komt en of de aanbieder erkend is. Daarnaast hebben veel sectoren een sectorfonds, zoals Constructiv in de bouw, met opleidingen en acties rond gezond werken.
Voor investeringen in veiligheid en ergonomie kan de verhoogde investeringsaftrek interessant zijn. Voorwaarden en percentages veranderen regelmatig. Controleer daarom altijd de actuele informatie bij VLAIO, de FOD Financiën of uw boekhouder.
Wij helpen u met een onderbouwing van de maatregelen, zoals een meetrapport en voorstellen voor uw jaaractieplan. Die vragen fondsen en steunmaatregelen vaak.
Training en de rol van exoskeletten
Een exoskelet vervangt geen goede werkpost, maar vult die aan. Het is een individuele maatregel voor taken die niet anders kunnen, zoals tillen in krappe ruimtes of langdurig werken boven het hoofd. In combinatie met een tiltraining leren werknemers bewuster bewegen, ook als ze geen exoskelet dragen.



