Wat is code 95 en wat heeft het met fysieke belasting te maken?
Code 95 is de vermelding op het rijbewijs waarmee een beroepschauffeur in het goederen- of personenvervoer aantoont dat hij vakbekwaam is. Om die vermelding te behouden, volgt de chauffeur periodiek nascholing: 35 uur per vijf jaar, bij een door de overheid erkend opleidingscentrum. Het kader daarvoor wordt in België opgevolgd door de FOD Mobiliteit en Vervoer.
De nascholing bestaat uit verschillende thema’s. Naast rijtechniek, regelgeving en veiligheid kunnen ook gezondheid, ergonomie en fysieke belasting aan bod komen. Welke opleidingen precies beschikbaar zijn en hoeveel uur ze opleveren, verschilt per opleidingscentrum. Vraag dat na bij uw opleidingscentrum.
Belangrijk om te weten: code 95 is een verplichting voor de chauffeur om vakbekwaam te blijven. Het neemt de verplichtingen van de werkgever op grond van de Welzijnswet en de Codex over het welzijn op het werk niet over. Een chauffeur die een opleiding over ergonomie heeft gevolgd, maar dagelijks zware rolcontainers over een steile laadklep moet duwen, loopt nog steeds een risico.
Dit artikel is een praktische uitleg en geen juridisch of medisch advies. Raadpleeg voor de actuele regels rond code 95 de FOD Mobiliteit en Vervoer of uw opleidingscentrum, en voor uw welzijnsbeleid uw interne preventieadviseur of uw externe dienst voor preventie en bescherming op het werk.
Welke fysieke belasting lopen chauffeurs?
Het beeld van een chauffeur die de hele dag stilzit, klopt maar half. Afhankelijk van het type vervoer wisselt een dienst tussen lang zitten en kortdurend zwaar fysiek werk. Juist die afwisseling is lastig: wie na uren rijden met een stijve rug meteen zwaar moet lossen, heeft een verhoogd risico op rugklachten.
- In- en uitstappen uit een hoge cabine, vaak tientallen keren per dag in de distributie.
- Laden en lossen van colli, bakken en pakjes, vaak vanaf de vloer van de laadbak.
- Duwen en trekken van rolcontainers en transpalletten, ook over laadkleppen en drempels.
- Langdurig zitten met trillingen door het voertuig, met weinig variatie in houding.
- Openen en sluiten van deuren, zeilen en kleppen en het vastzetten van lading met spanbanden.
- Pakjesbezorging: veel korte stops, trappen lopen en dragen tot aan de voordeur.
Welke maatregelen verlagen de fysieke belasting van chauffeurs?
De tabel geeft per taak het belangrijkste risico en een passende maatregel. Het overzicht is indicatief en bedoeld als vertrekpunt voor uw eigen risicoanalyse.
| Taak | Risico | Maatregel |
|---|---|---|
| In- en uitstappen | Uitglijden, verzwikken, schokbelasting op knieën bij springen | Achterwaarts uitstappen met drie contactpunten, goede treden en handgrepen, propere en verlichte opstap |
| Laden en lossen van colli | Heffen vanaf de vloer, draaien, hoge frequentie | Lading op werkhoogte stapelen, laadklep of heftafel, colligewicht beperken in overleg met verladers |
| Rolcontainers duwen en trekken | Hoge begin- en duwkrachten, vooral op hellingen en drempels | Onderhouden wielen, vlakke routes, elektrische trekhulp, niet te vol laden |
| Transpallet gebruiken | Hoge trekkracht en wringen bij manoeuvreren | Elektrische transpallet, onderhouden wielen, voldoende manoeuvreerruimte |
| Lang zitten | Statische belasting van rug en nek, trillingen | Goed ingestelde stoel, pauzes met beweging, onderhouden vering |
| Lading vastzetten | Reiken, trekken en werken boven schouderhoogte | Goed bereikbare sjorpunten, hulpmiddelen voor spanbanden, opstapje |
| Pakjesbezorging | Dragen, trappen lopen, veel korte tilmomenten | Pakjes op volgorde en op werkhoogte in de bestelwagen, steekwagen, draagondersteuning |
Hoe pakt u laden en lossen aan volgens de algemene preventiebeginselen?
Laden en lossen is voor de meeste chauffeurs de zwaarste fysieke taak van de dag. Volgens de algemene preventiebeginselen uit de Welzijnswet pakt u risico’s eerst aan de bron aan en komen individuele maatregelen pas op het laatst.
- 1Bron: maak afspraken met verladers en klanten over colligewicht, verpakking en de manier van aanleveren, bijvoorbeeld op paletten in plaats van los gestapeld.
- 2Technisch: zorg voor laadkleppen, elektrische transpalletten, steekwagens, rollenbanen of heftafels op de laad- en loslocaties waar dat kan.
- 3Organisatorisch: plan de rit zo dat zware losmomenten niet allemaal aan het einde van de dienst vallen en dat er tijd is om met hulpmiddelen te werken.
- 4Individueel: geef instructie in heffen en tillen, duwen en trekken in de eigen bestelwagen of trailer, niet alleen in een leslokaal.
- 5Persoonlijk: overweeg ondersteuning zoals een licht rug- of draagexoskelet voor chauffeurs met veel manueel tilwerk.
Bij distributie en pakjesbezorging heeft de chauffeur weinig invloed op de losplaats bij de klant. Leg afspraken over aanlevering en losplaatsen daarom vast in de contracten met opdrachtgevers.
Wat zegt de wet over fysieke belasting bij chauffeurs?
Voor chauffeurs gelden dezelfde welzijnsregels als voor andere werknemers. De werkgever brengt de risico’s in kaart in de risicoanalyse, waaronder fysieke belasting bij laden, lossen, duwen, trekken en zitten, en neemt de maatregelen op in het globaal preventieplan en het jaaractieplan. Boek VIII van de Codex over het welzijn op het werk, Titel 3 over het manueel hanteren van lasten, verplicht hem om die risico’s te beoordelen en zoveel mogelijk te beperken. Voor trillingen bevat de Codex aparte bepalingen in Boek V.
Een bijzonderheid in transport is dat chauffeurs werken op locaties die niet van de werkgever zijn: distributiecentra, winkels, werven en woonadressen. Dat ontslaat de werkgever niet van zijn verantwoordelijkheid. Hij moet de risico’s op die locaties zo goed mogelijk inschatten en waar nodig afspraken maken met opdrachtgevers. Uw externe dienst voor preventie en bescherming op het werk kan u daarbij ondersteunen.
- Neem per functie (distributie, lange afstand, pakjesbezorging) de fysieke taken op in de risicoanalyse.
- Beoordeel ook de laad- en loslocaties waar chauffeurs vaak komen.
- Leg vast welke hulpmiddelen in elk voertuig aanwezig moeten zijn.
- Zorg voor informatie en instructie, en registreer wie welke opleiding heeft gevolgd.
Hoe combineert u training op de werkvloer met code 95?
Een code 95-opleiding over gezondheid of ergonomie geeft chauffeurs basiskennis. In de praktijk merken wij dat de grootste winst zit in instructie op de plek waar het werk gebeurt: in de laadbak, aan de laadklep of bij een klant met een lastige losplaats. Daar ziet u wat er werkelijk gebeurt en kunt u meteen oefenen met hulpmiddelen.
Een praktijktraining op de werkvloer telt niet automatisch mee voor code 95. Alleen nascholing die gevolgd is bij een erkend opleidingscentrum en als code 95-nascholing is erkend, wordt geregistreerd. Wilt u een training laten meetellen, vraag dan bij uw opleidingscentrum na of de betreffende module erkend is. De trainingen van PRE-TEC zijn bedoeld als praktische aanvulling op de werkvloer, niet als vervanging van erkende code 95-nascholing.
| Aspect | Code 95-nascholing | Praktijktraining op de werkvloer |
|---|---|---|
| Doel | Vakbekwaamheid van de chauffeur behouden | Fysieke belasting in de eigen werksituatie verlagen |
| Locatie | Meestal in het opleidingscentrum of een leslokaal | In het voertuig, aan de laadklep of op de losplaats |
| Inhoud | Brede thema’s, waaronder mogelijk gezondheid en ergonomie | Specifiek voor de taken, hulpmiddelen en voertuigen van uw bedrijf |
| Registratie | Uren worden geregistreerd via het erkende opleidingscentrum | Telt alleen mee als de module als code 95-nascholing erkend is; vraag het na bij uw opleidingscentrum |
| Inzicht | Algemene kennis | Concreet beeld van hoe vaak en hoe zwaar er getild wordt, eventueel met metingen |
Hoe stapt een chauffeur veilig in en uit?
In- en uitstappen lijkt een kleinigheid, maar in de distributie gebeurt het tientallen keren per dag. Uit de cabine springen geeft telkens een schokbelasting op enkels en knieën en verhoogt het risico op uitglijden, zeker bij nat weer of in het donker.
- 1Stap achterwaarts uit, met het gezicht naar de cabine.
- 2Houd steeds drie contactpunten: twee handen en een voet, of twee voeten en een hand.
- 3Gebruik de treden en handgrepen en spring niet van de laatste trede.
- 4Houd treden proper en vrij van ijs, modder en olie.
- 5Kijk voor het uitstappen of de ondergrond vlak en vrij is.
Kan een exoskelet helpen bij laden, lossen en pakjesbezorging?
Voor chauffeurs in de distributie en pakjesbezorging bestaat een groot deel van de fysieke belasting uit veel korte til- en draagmomenten. Daar kan een licht exoskelet of draagondersteuning aanvullend helpen, naast hulpmiddelen zoals steekwagens en laadkleppen.
De Hunic SoftExo Carry is een zacht exoskelet dat ondersteunt bij heffen, tillen en dragen. Hij is licht, flexibel en snel aan te trekken, wat past bij werk met veel korte stops. De IX BACK AIR is een passief rugexoskelet van minder dan 3 kg dat de onderrug tot 15 kg ontlast bij bukken en tillen, zonder batterij. Voor chauffeurs is het belangrijk dat een exoskelet niet hindert tijdens het rijden; bespreek bij een test daarom ook of het tijdens de rit gedragen kan worden of snel uit kan.
Een exoskelet is geen oplossing voor lang zitten of trillingen, en verandert niets aan het gewicht van de lading. Het is bedoeld voor taken waarbij manueel heffen en dragen niet te vermijden is.
Test een exoskelet altijd tijdens een echte rit, inclusief in- en uitstappen en rijden. Alleen dan weet u of het in de praktijk werkbaar is.
Hoe zorgt u dat chauffeurs langer gezond blijven werken?
De transportsector kampt met een tekort aan chauffeurs en een relatief oude beroepsgroep. Elke chauffeur die door rug- of knieklachten uitvalt, is moeilijk te vervangen. Aandacht voor fysieke belasting is daarmee ook een kwestie van personeelsbehoud en werkbaar werk.
Kijk daarbij verder dan de code 95-uren. Bespreek fysieke klachten in het teamoverleg, laat chauffeurs meedenken over hulpmiddelen en de inrichting van het voertuig, en zorg dat nieuwe chauffeurs vanaf de eerste dag goede instructie krijgen. Meten kan helpen om het gesprek concreet te maken: chauffeurs onderschatten vaak hoe vaak ze per dag heffen en bukken.
Verder met dit onderwerp




