Naar de inhoud
PRE-TEC exoskeletten

Exoskeletten in de praktijk · Blog · Betekenis

Exoskelet betekenis: van insect en krab tot draagbaar werkpak

De betekenis van het woord exoskelet komt uit de biologie. Lang voordat er draagbare ondersteuning voor medewerkers bestond, beschreven biologen er al het harde pantser van insecten en krabben mee. In deze blog leggen we uit wat een exoskelet in de natuur is, welke dieren er een hebben en hoe dat idee leidde tot het exoskelet dat mensen vandaag ook in Belgische bedrijven bij hun werk dragen.

Portretfoto van Joost GeuzendamGeschreven doorJoost Geuzendam
Gepubliceerd
Laatst bijgewerkt
Leestijd
4 minuten

In het kort

Wat is een exoskelet? Een exoskelet is een uitwendig skelet: een harde buitenlaag die het lichaam steunt en beschermt. In de natuur hebben onder meer insecten, spinnen, krabben, kreeften en veel weekdieren een exoskelet. Het woord komt van het Griekse exo, buiten, en skeletos, uitgedroogd lichaam. Bij mensen verwijst exoskelet naar een draagbaar frame of pak dat aan de buitenkant van het lichaam zit en spieren en gewrichten ondersteunt.

Grieks voor buiten
ExoGrieks voor buiten
bouwstof van het insectenpantser
Chitinebouwstof van het insectenpantser
bouwstof van schelpen en krabbenschalen
Kalkbouwstof van schelpen en krabbenschalen
sinds wanneer PRE-TEC met exoskeletten werkt
2019sinds wanneer PRE-TEC met exoskeletten werkt

Wat betekent het woord exoskelet?

Exoskelet is een samenstelling van het Griekse exo, buiten, en skeletos, het woord waar ook skelet van afstamt. Een exoskelet is dus letterlijk een buitenskelet. Het tegenovergestelde is een endoskelet, een inwendig skelet zoals mensen, vissen, vogels en zoogdieren dat hebben.

U komt het woord ook tegen als exo skelet, exo-skelet of in het Engels exoskeleton. Het meervoud is exoskeletten.

Welke dieren hebben een exoskelet?

Een exoskelet komt in de natuur veel voor. De grootste groep zijn de geleedpotigen: insecten, spinnen, duizendpoten en kreeftachtigen. Ook veel weekdieren, zoals slakken en mosselen, hebben met hun schelp een vorm van uitwendig skelet.

DiergroepVoorbeeldenMateriaal van het exoskelet
InsectenKevers, mieren, cicadenChitine en eiwitten
SpinachtigenSpinnen, schorpioenenChitine
KreeftachtigenKrabben, kreeften, garnalenChitine versterkt met kalk
WeekdierenSlakken, mosselen, oestersKalk (schelp)

Waarom vervellen insecten en krabben?

Een hard exoskelet groeit niet mee. Daarom vervellen veel dieren met een exoskelet: ze maken een nieuw, zacht pantser aan onder het oude, kruipen uit de oude huid en laten het nieuwe pantser uitharden. Het achtergebleven, lege omhulsel heet een vervellingshuid. Bekende voorbeelden zijn de lege huidjes van cicaden op boomstammen of de vervellingen van krabben op het strand.

Weekdieren met een schelp vervellen niet. Zij bouwen hun schelp aan de rand steeds verder uit, zodat die meegroeit met het dier.

Wat zijn de voor- en nadelen van een exoskelet in de natuur?

  • Bescherming tegen roofdieren, uitdroging en beschadiging.
  • Stevige aanhechtingspunten voor spieren, wat kleine dieren veel kracht geeft.
  • Nadeel: het pantser groeit niet mee, dus vervellen is nodig.
  • Nadeel: tijdens en net na het vervellen is het dier kwetsbaar.
  • Nadeel: een exoskelet wordt zwaar bij grote afmetingen, wat de lichaamsgrootte beperkt.

Van insect naar mens: het technische exoskelet

Het idee om mensen een uitwendige ondersteuning te geven, is direct van de natuur afgeleid. Net als bij een insect zit het frame aan de buitenkant van het lichaam en volgt het de gewrichten. Waar het pantser van een kever bescherming biedt, verdeelt een technisch exoskelet krachten, zodat spieren en gewrichten minder hoeven te doen.

De eerste technische exoskeletten werden in de vorige eeuw ontwikkeld voor militaire en medische toepassingen. Pas de laatste jaren zijn er lichte, betaalbare exoskeletten voor gewoon werk: in de bouw, logistiek, zorg en industrie. Daarbij gaat het niet om superkracht, maar om het voorkomen van rugpijn, schouderpijn en knieklachten, de musculoskeletale aandoeningen (MSA) die volgens EU-OSHA de meest voorkomende werkgerelateerde gezondheidsklacht in Europa zijn.

Welke soorten exoskeletten voor mensen zijn er?

  • Passieve exoskeletten met veren of elastiek, zoals de IX BACK AIR en IX SHOULDER AIR.
  • Actieve exoskeletten met motor en accu, zoals de IX BACK VOLTON.
  • Soft exoskeletten van textiel, zoals de CX SOFT BACK en CX SOFT KNEE.
  • Medische exoskeletten voor lopen en revalidatie.
  • Consumentenexoskeletten voor wandelen, zoals de Hypershell.

Bronnen

  1. 1.Encyclopaedia Britannica – Exoskeleton
  2. 2.EU-OSHA – Musculoskeletale aandoeningen

FAQ

Vragen over exoskelet betekenis

Korte antwoorden voor werkgevers, preventieadviseurs en HR.

Een exoskelet is een uitwendig skelet. Bij dieren is het een harde buitenlaag die het lichaam steunt en beschermt, zoals bij insecten en krabben. Bij mensen is het een draagbaar frame of pak dat spieren en gewrichten ondersteunt, bijvoorbeeld bij heffen en tillen of werk boven het hoofd.

Een exoskelet zit aan de buitenkant van het lichaam, een endoskelet aan de binnenkant. Insecten en krabben hebben een exoskelet. Mensen, zoogdieren, vogels en vissen hebben een endoskelet van botten.

Veel weekdieren, zoals slakken, mosselen en oesters, hebben een schelp van kalk. Die schelp wordt vaak als een vorm van exoskelet gezien, omdat hij het zachte lichaam aan de buitenkant beschermt. Anders dan bij insecten groeit een schelp mee met het dier.

Het exoskelet van insecten bestaat grotendeels uit chitine, een stevig en licht materiaal, in combinatie met eiwitten. Bij kreeftachtigen zoals krabben is de chitine bovendien versterkt met kalk, waardoor het pantser extra hard is.

Het technische exoskelet is geïnspireerd op de natuur: een frame aan de buitenkant van het lichaam dat de gewrichten volgt. Bij mensen verdeelt dat frame krachten, zodat rug, schouders of knieën minder zwaar belast worden tijdens fysiek werk.

Van theorie naar praktijk

Wilt u een exoskelet voor werk zelf ervaren?

Wij komen langs in Vlaanderen zodat uw medewerkers exoskeletten testen tijdens hun eigen werk.