Wat doet een exoskelet voor benen en knieën?
Een exoskelet voor de benen ondersteunt de spieren en gewrichten van het onderlichaam tijdens fysiek werk. Bij werk dicht bij de grond gaat het vooral om de knie: bij knielen, diep hurken en het telkens weer opstaan worden de kniegewrichten en de bovenbeenspieren zwaar belast. Een soft exoskelet voor de knie ondersteunt u terwijl u in hurk- of kniehouding zit. Bij het opstaan zelf helpt het niet.
Er bestaan verschillende uitvoeringen. Soft knie-exoskeletten zijn gemaakt van textiel en elastische elementen die de knie ondersteunen terwijl u in een gebogen houding zit. Daarnaast zijn er constructies met een frame en, vooral op de consumentenmarkt, actieve modellen met een motor ter hoogte van heup of knie. Hoe exoskeletten in het algemeen werken, leest u in onze basisuitleg.
Vergeleken met exoskeletten voor rug en schouders is het aanbod voor de knieën op dit moment kleiner. Dat komt deels doordat knielend werk moeilijk te ondersteunen is zonder de bewegingsvrijheid te beperken: een tegelzetter wisselt voortdurend tussen knielen, kruipen, opstaan en stappen. Een goed knie-exoskelet voor het werk moet al die bewegingen toelaten en alleen ondersteunen waar dat nodig is.
Voor welk werk is een knie-exoskelet bedoeld?
Een knie-exoskelet is zinvol bij taken waarbij medewerkers lang of herhaald in hurk- of kniehouding zitten. In de praktijk zien wij dat vooral in de volgende beroepen, waar een groot deel van de werkdag op of vlak boven de grond plaatsvindt en waar ervaren vakmensen dit werk vaak al jaren doen:
- Tegelzetters en stratenmakers: tegels leggen, klinkers leggen en voegen, vaak urenlang op de knieën.
- Vloerleggers: tapijt, pvc, laminaat en parket leggen, en egaliseren.
- Installateurs en monteurs: werken aan leidingen, kasten en aansluitingen vlak bij de vloer.
- Afwerking en onderhoud: plinten, kitwerk en schilderwerk op lage hoogte.
- Landbouw: oogsten, planten en werk in de stal op lage hoogte.
Waarom is knielen en hurken zo belastend?
Bij diep buigen van de knie neemt de druk op het kniegewricht flink toe, en bij het opstaan moeten de bovenbeenspieren het volledige lichaamsgewicht omhoog brengen. Wie dat honderden keren per dag doet, belast knieën en spieren langdurig. Het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) noemt knielen en hurken als ongunstige werkhoudingen die bij langdurig of herhaald voorkomen tot klachten aan spieren en gewrichten kunnen leiden.
Werkgevers in België zijn volgens de Welzijnswet en de Codex over het welzijn op het werk verplicht om fysieke belasting in een risicoanalyse te beoordelen en waar mogelijk te verminderen, en die maatregelen op te nemen in het globaal preventieplan en het jaaractieplan. In de bouwsector bieden Constructiv en Buildwise daarvoor voorlichting en praktische informatie, ook over werk op de knieën.
Heeft een medewerker al knieklachten, dan is een exoskelet geen behandeling. Overleg eerst met de arbeidsgeneesheer of een kinesitherapeut voordat u een knie-exoskelet inzet.
Welk exoskelet voor knieën past bij uw werk?
Niet elk beenexoskelet is geschikt voor werk op de knieën. De onderstaande tabel geeft een indicatief overzicht van de opties. Het verschil zit vooral in de vraag of de oplossing de druk op de knie dempt, het zitten in hurk- of kniehouding ondersteunt, of het stappen makkelijker maakt. Voor tegelzetters, stratenmakers en vloerleggers is vooral de tweede functie van belang.
| Oplossing | Werking | Geschikt voor | Minder geschikt voor |
|---|---|---|---|
| Soft knie-exoskelet (zoals CX SOFT KNEE) | Textiel en elastiek ondersteunen de knie in gebogen houding | Zitten in hurk- of kniehouding, wisselende taken | Hulp bij het opstaan, zware tilbelasting via de benen |
| Kniebeschermers | Dempen druk op de knieschijf | Druk op de knie bij knielen | Ondersteuning in hurkhouding |
| Draagbare zitondersteuning | Frame waarop u kort kunt leunen of zitten | Langdurig staan of half zitten | Diep knielen, veel stappen |
| Actief beenexoskelet (consumentgericht, zoals Hypershell) | Motor aan de heup ondersteunt wandelen en klimmen | Wandelen en hiken | Knielend werk en industrieel tillen |
Een knie-exoskelet en kniebeschermers sluiten elkaar niet uit. In de praktijk zien wij dat veel tegelzetters en vloerleggers beide combineren: de beschermer voor de druk, het exoskelet voor de ondersteuning in hurk- of kniehouding.
CX SOFT KNEE: soft exoskelet voor de knie
De CX SOFT KNEE is een zachte, flexibele knieondersteuning voor knielend en hurkend werk. Hij ondersteunt de knie bij het zitten in hurk- of kniehouding, zonder hard frame. Bij het opstaan helpt hij niet. Daardoor kan de drager vrij bewegen, stappen en trappen lopen, wat belangrijk is bij werk waarbij u steeds wisselt tussen knielen en verplaatsen.
De CX SOFT KNEE past bij tegels leggen en straatwerk, vloeren leggen en installatiewerk, en bij taken in de landbouw dicht bij de grond. Als soft exoskelet valt hij in de indicatieve prijsklasse van circa € 300 tot € 1.500 excl. btw.
Omdat er geen hard frame is, draagt de CX SOFT KNEE comfortabel onder of over de werkkledij en zit hij niet in de weg bij het instappen in een bestelwagen of het stappen over de werf. Medewerkers kunnen hem bovendien snel aan- en uittrekken, wat handig is als knielend werk wordt afgewisseld met andere taken. Zoals bij elk exoskelet zijn een goede maat en afstelling per medewerker belangrijk voor het effect.
- Type: soft, textiel en elastische elementen.
- Zone: knie.
- Inzet: zitten in hurk- of kniehouding.
- Sectoren: infra en stratenmakers, bouw, landbouw.
Zijn Hypershell en andere beenexoskeletten geschikt voor werk?
Actieve beenexoskeletten zoals de Hypershell exoskeleton krijgen veel aandacht. Volgens de fabrikant is de Hypershell een consumentgericht actief exoskelet dat heup en benen ondersteunt bij wandelen, hiken en klimmen. Het is dus ontworpen om afstand te lopen, niet voor langdurig knielen, hurken of industrieel tilwerk.
Voor professioneel gebruik is het belangrijk dat een exoskelet ontwikkeld is voor de specifieke werkhouding, en dat passen, opleiding, onderhoud en vervanging geregeld zijn. Wie op het werk veel stapt, bijvoorbeeld in grote magazijnen, kan zich afvragen of een consumentenmodel helpt. Wij raden dan aan eerst te bekijken waar de belasting werkelijk zit: vaak is dat niet het stappen, maar het heffen, tillen of bukken tussendoor.
Wat als ook de rug wordt belast bij werk op de grond?
Bij tegelzetters en vloerleggers zit de belasting zelden alleen in de knieën. Tussen het knielen door wordt ook veel gebukt, getild en gesleurd met stenen, tegels, emmers en rollen. Dan is een combinatie soms verstandiger, bijvoorbeeld een knie-exoskelet met een passief rugexoskelet zoals de IX BACK AIR, of, als er vooral gestaan en gedraaid wordt en maar af en toe gebukt, een soft rugondersteuning zoals de CX SOFT BACK.
De IX BACK AIR weegt minder dan 3 kg, werkt zonder batterij en ontlast volgens de specificaties tot 15 kg bij bukken en tillen. Dat maakt hem geschikt voor lange dagen buiten, waar opladen lastig is. Een soft rugondersteuning is nog lichter en minder zichtbaar, maar geeft ook minder ondersteuning. Welke combinatie het best werkt, hangt af van de verhouding tussen knielen, bukken en tillen in het werk van uw ploeg.
Werkt u in de zomer buiten, denk dan ook aan de warmte. Lichte, ademende oplossingen worden in de praktijk beter gedragen dan zware constructies. Plan een test daarom bij voorkeur op een representatieve werkdag, zodat medewerkers ook ervaren hoe een combinatie aanvoelt na een paar uur werken.
Welke maatregelen helpen eerst bij knielend werk?
Volgens de algemene preventiebeginselen van de Welzijnswet pakt u fysieke belasting eerst aan bij de bron, daarna met collectieve maatregelen en pas daarna met individuele maatregelen zoals een exoskelet. Die preventiehiërarchie is niet alleen een wettelijke volgorde, maar ook praktisch verstandig: een maatregel aan de bron helpt de hele ploeg tegelijk en hangt niet af van de vraag of iemand zijn exoskelet heeft aangedaan. Voor werk op de knieën betekent dat concreet:
- Mechaniseren waar het kan, zoals machinaal klinkers leggen of legmachines en vacuümheffers gebruiken voor zware stenen en tegels.
- Gereedschap met verlengde stelen, zodat bepaalde handelingen rechtstaand kunnen gebeuren.
- Materiaal op werkhoogte aanvoeren, zodat minder vaak van de grond moet worden genomen.
- Taakroulatie en pauzes, zodat niet één medewerker de hele dag knielt.
- Kniebeschermers of knielmatten tegen de druk op de knieschijf.
Blijft er na deze maatregelen veel knielend en hurkend werk over, en dat is bij tegelzetters en vloerleggers vaak zo, dan is een knie-exoskelet een logische aanvulling.
Hoe voert u een knie-exoskelet in?
- 1Breng in kaart welke taken knielend of hurkend worden uitgevoerd, hoe lang per dag en door wie, bij voorkeur vanuit uw risicoanalyse en samen met uw preventieadviseur.
- 2Kijk eerst naar bronmaatregelen, zoals machinaal straatwerk, werken op hoogte met verhoogde werkbanken of taakroulatie. Een exoskelet is een individuele maatregel en komt daarna.
- 3Laat medewerkers een knie-exoskelet testen tijdens hun eigen werk, bijvoorbeeld op een testdag met 3 tot 8 deelnemers.
- 4Stel het exoskelet per medewerker af en geef een korte opleiding over gebruik en werkhouding.
- 5Bouw het gebruik geleidelijk op en evalueer na enkele weken het comfort en de ervaren belasting.
- 6Regel de nazorg, zodat versleten onderdelen tijdig vervangen worden.
Op testdagen bij stratenmakers en tegelzetters merken wij dat medewerkers vooral het langer zitten in hurk- of kniehouding als verlichting ervaren. Laat ze tijdens de test daarom bewust het volledige werkritme doorlopen, niet alleen een paar keer knielen.
Waarom PRE-TEC voor een exoskelet voor knieën?
PRE-TEC werkt sinds 2019 met exoskeletten en levert uitsluitend aan bedrijven en organisaties, ook in heel Vlaanderen. We hebben meer dan 350 bedrijven geholpen en ruim 1.000 medewerkers opgeleid, onder meer in de bouw, de infra en de landbouw. We adviseren op basis van de taak en laten u meerdere oplossingen naast elkaar testen, zodat u niet investeert in een model dat in de kast belandt.
Wij komen naar uw werf of atelier, laten medewerkers de CX SOFT KNEE en eventueel een rugexoskelet dragen tijdens hun eigen werk, en bespreken daarna eerlijk of en welke oplossing past. Wilt u langer proberen, dan kan dat met het Experience Pakket: vier weken werken met twee tot drie exoskeletten, voordat u beslist over een aankoop.
Verder met dit onderwerp




